ด้วยตัวอย่างจริง ที่ไม่ต้องตีความเยอะ!

💡 Use Case คืออะไร?

“Use Case” คือ การอธิบายสิ่งที่ผู้ใช้งานทำกับระบบ และ ระบบตอบสนองยังไง

ถ้าให้เปรียบ… Use Case คือ บทละครสั้น ระหว่าง “คน” กับ “ระบบ”
ใครแสดงอะไร, ระบบตอบกลับยังไง, จบฉากเมื่อไหร่ = อยู่ใน Use Case หมด

🎭 ส่วนประกอบของ Use Case ที่ควรรู้

องค์ประกอบ	คืออะไร?
Actor	คนหรือสิ่งที่ใช้งานระบบ (เช่น ลูกค้า, พนักงาน, ระบบภายนอก)
Use Case Name	ชื่อกิจกรรม เช่น “สมัครสมาชิก”, “จ่ายเงิน”
Main Flow	ขั้นตอนปกติที่เกิดขึ้น เมื่อทุกอย่างราบรื่น
Alternative / Exception Flow	กรณีผิดพลาด เช่น ใส่รหัสผิด, ระบบล่ม
Precondition	เงื่อนไขก่อนจะเริ่มได้
Postcondition	ผลลัพธ์ที่คาดว่าจะได้ ถ้าทำครบ

🍜 ตัวอย่าง Use Case จริง:

“ลูกค้าสั่งก๋วยเตี๋ยวผ่านแอป”

Use Case	รายละเอียด
ชื่อ	สั่งก๋วยเตี๋ยวผ่านแอป
Actor	ลูกค้า
Precondition	ลูกค้าต้องเข้าสู่ระบบก่อน

Main Flow

1. ลูกค้าเลือกเมนู
2. ใส่ระดับความเผ็ด, เพิ่มลูกชิ้น
3. กด “สั่งซื้อ”
4. ระบบยืนยันคำสั่ง
5. ส่งข้อมูลเข้าครัว

• ถ้าไม่เลือกเมนู → ระบบแสดงแจ้งเตือน
• ถ้าอินเทอร์เน็ตหลุด → ขึ้น “ลองใหม่”
• คำสั่งซื้อถูกบันทึก และแจ้งเวลาโดยประมาณให้ลูกค้า

🔍 แล้ว Use Case ต่างจาก Flow ยังไง?

Use Case	Flow Diagram
เน้น “ใคร ทำอะไร กับระบบ”	เน้น “ลำดับเหตุการณ์” ทั้งระบบ
เหมาะกับการเก็บ requirement	เหมาะกับการออกแบบระบบหลังบ้าน
อธิบายเป็นคำพูด/ขั้นตอน	วาดเป็นแผนภาพ (Swimlane, BPMN)

🧠 Tips เขียน Use Case ให้น่าอ่าน

• ✅ เขียนเป็น Step สั้น ๆ ไม่เกิน 5–7 ขั้นตอน
• ✅ ใช้ “คำกริยา + กรรม” เช่น “ลูกค้าเลือกเมนู”, “ระบบยืนยันคำสั่งซื้อ”
• ✅ อย่าลืมเขียน Alternate Flow (กรณีพลาด!)
• ✅ ทำหลาย ๆ Use Case แล้ววาดรวมใน Diagram จะเห็นภาพใหญ่ชัดเจน

ไม่ต้องเก่ง Code ก็ออกแบบระบบได้!

💬 System Design คืออะไร?

“การวางโครงสร้างเบื้องหลังของระบบซอฟต์แวร์”
ให้คนทำงานแต่ละบทบาท (User, Dev, Tester) รู้ว่า ระบบควรทำงานยังไง เชื่อมโยงอะไร และมีเงื่อนไขอะไรบ้าง

📌 ไม่ใช่แค่เรื่องโค้ด! แต่คือภาพรวมว่า

• ใครใช้อะไร
• ข้อมูลไหลยังไง
• องค์ประกอบระบบอยู่ตรงไหน
• ต้องรองรับอะไรบ้าง

💡 แล้วคนไม่เขียนโค้ดจะออกแบบได้ยังไง?

คุณไม่ต้องเขียน Class, ไม่ต้องท่อง Syntax
แค่เข้าใจ “Flow ของระบบ” และรู้จักเครื่องมือภาพ

ลองนึกแบบนี้…

Dev คือคนสร้างบ้าน (ลงมือทาสี ปูกระเบื้อง)
SA คือคนวางแปลนบ้าน (จะมีห้องไหน อยู่ตรงไหน เชื่อมยังไง)
จะสร้างบ้านให้ดี ต้องมีแปลนก่อน 🏠

สิ่งที่ SA/BA ต้องมีก่อนออกแบบ

สิ่งที่ต้องรู้	ไม่ต้องเก่งเทค แต่ต้องเข้าใจ
📋 ใครใช้ระบบ	เช่น ลูกค้า, พนักงาน, แอดมิน
🔄 เขาทำอะไรกัน	เช่น สั่งซื้อ → ชำระเงิน → ส่งของ
🗃️ ใช้ข้อมูลอะไร	เช่น ชื่อสินค้า, จำนวนเงิน, ที่อยู่จัดส่ง
🛣️ ข้อมูลไหลผ่านไหน	ฟอร์ม, ปุ่ม, API หรือ ฐานข้อมูล

🔧 เครื่องมือช่วยออกแบบ (ไม่ต้องเขียนโค้ด)

เครื่องมือ	ใช้ทำอะไร	ตัวอย่าง
Use Case Diagram	ใครใช้งานอะไรได้บ้าง	ลูกค้า = สมัครสมาชิก, สั่งซื้อ
Data Flow Diagram (DFD)	ข้อมูลวิ่งจากไหนไปไหน	ชื่อผู้ใช้ → ระบบตรวจสอบ → ฐานข้อมูล
Entity Relationship Diagram (ERD)	ข้อมูลสัมพันธ์กันยังไง	ลูกค้า ↔ คำสั่งซื้อ ↔ รายการสินค้า
Wireframe / Mockup	ร่างหน้าจอเบื้องต้น	ปุ่ม “เพิ่มสินค้า”, ตารางรายการ

สิ่งที่ SA ควรถามก่อนออกแบบ

1. ใครจะใช้งานระบบนี้?
2. เป้าหมายของระบบคืออะไร?
3. ข้อมูลไหนสำคัญที่สุด?
4. ถ้าขั้นตอนนี้พัง จะส่งผลกับอะไร?
5. มีระบบอื่นต้องเชื่อมด้วยไหม?

คำถามดี = ออกแบบดี
ไม่ต้องรู้ทุกบรรทัดของโค้ด แค่รู้ว่าระบบ ต้องทำงานยังไง

ฉบับย่อยง่าย สำหรับคนทำงานสาย Software ที่ไม่อยาก “จมในกระดาษ”

🧠 สรุปให้ฟังง่าย ๆ

ISO 29110 คือมาตรฐานระดับสากลที่ออกแบบมา เพื่อทีมพัฒนา Software ขนาดเล็ก (ไม่เกิน 25 คน)
ช่วยให้ทีมมี “ขั้นตอนทำงานที่ดีขึ้น” โดยไม่ต้องวุ่นกับกระดาษเยอะเกินความจำเป็น

มันไม่ใช่…

• ❌ มาตรฐานจุกจิกแบบ ISO 9001 ที่เน้นงานเอกสาร
• ❌ เอาไว้ตรวจสอบเฉย ๆ แบบราชการ

แต่มันคือ…

• ✅ “คู่มือวางระบบงานซอฟต์แวร์” แบบมีขั้นตอนชัดเจน
• ✅ ใช้ได้กับ Dev, SA, PM ทุกสายที่อยากจัดระเบียบให้ทีมตัวเอง
• ✅ เหมาะกับ ฟรีแลนซ์-สตาร์ทอัพ-SME ที่ต้องการเติบโตแบบมีระบบ

🔧 ISO 29110 แบ่งเป็น 2 ขั้นตอนหลัก

กระบวนการ	คำอธิบายแบบบ้าน ๆ
Project Management (PM)	วางแผนโปรเจกต์ให้เป็นระบบ → ใครทำอะไร เมื่อไหร่ งบเท่าไหร่
Software Implementation (SI)	พัฒนาให้มีคุณภาพ → เก็บ Requirement, ออกแบบ, เขียนโค้ด, ทดสอบ และส่งมอบ

🎯 เป้าหมายของ ISO 29110 คืออะไร?

• ✅ ทำงานเป็นขั้นเป็นตอน
• ✅ ลด “เข้าใจผิด” ระหว่างทีมกับลูกค้า
• ✅ เก็บหลักฐานการพัฒนาแบบพอดี ๆ
• ✅ พร้อมให้ตรวจสอบย้อนหลัง
• ✅ เพิ่มความน่าเชื่อถือเวลายื่นงานราชการ / บ.เอกชนใหญ่

💡 แล้วต้องทำอะไรบ้าง?

สิ่งที่ต้องมี	ตัวอย่างแบบไม่เอกสารจ๋า
📋 แผนโปรเจกต์ (Project Plan)	เขียนใน Trello หรือ Notion ก็ได้ — งานใคร ทำวันไหน เสร็จเมื่อไหร่
🧩 Requirement ที่ชัด	ใช้ Google Docs หรือ Miro แปะ Use Case หรือ Flow ลูกค้า
🛠️ การออกแบบระบบ	วาด ER Diagram หรือ Wireframe — ไม่ต้อง fancy แต่ต้องครบ
🧪 แผนการทดสอบ	Excel 1 แผ่นก็พอ — ใส่ว่าแต่ละฟีเจอร์จะเทสต์ยังไง ผ่านเมื่อไหร่
📦 หลักฐานส่งมอบ	ZIP ไฟล์โค้ด + คู่มือใช้งานเบื้องต้น

👀 ใช้ ISO 29110 แล้วได้อะไร?

ก่อนใช้	หลังใช้ ISO 29110
Requirement ไม่ครบ → ต้องแก้งานบ่อย	เก็บโจทย์ครบตั้งแต่ต้น งานไม่หลุด
ทีมงง ใครทำอะไรบ้าง	มีแผน/บอร์ดให้ดู → เคลียร์หน้าที่
ลูกค้าไม่เชื่อถือ	เอกสารพอดี ๆ → เสริมความน่าเชื่อถือ
โค้ดส่งแล้วจบ ไม่มีหลักฐาน	มีเทสต์ มีสรุปงาน ส่งงานดูเป็นมืออาชีพ

🧭 เริ่มยังไงดี?

1. ✅ ใช้เทมเพลตง่าย ๆ ใน Notion / Docs ไม่ต้องรอซื้อระบบแพง
2. ✅ ติดตามงานเป็นรอบ ๆ (Iteration) — ไม่ต้องทำทีเดียวจบ
3. ✅ ทุกอย่างควรใช้ได้จริง ไม่ใช่เพื่อโชว์เอกสาร
4. ✅ เริ่มจาก 1 โปรเจกต์เล็ก ๆ ก่อน แล้วค่อยขยายไปทั้งทีม

ทำความเข้าใจ “สิ่งที่ระบบ ต้องทำ” vs “ต้องเป็นยังไง” แบบไม่งง

💡 Functional Requirement คืออะไร?

สิ่งที่ระบบต้อง ทำ เพื่อให้ตอบสนองความต้องการของผู้ใช้งาน

📌 เน้น ฟีเจอร์ หรือ พฤติกรรม ของระบบ
📌 “ถ้าขาดไป = ใช้งานไม่ได้เลย”

ตัวอย่าง:

• ระบบต้องให้พนักงาน “ยื่นคำขอลาออนไลน์ได้”
• ผู้ดูแลต้องสามารถ “อนุมัติ / ปฏิเสธคำขอได้”
• ระบบต้อง “ส่งอีเมลแจ้งเตือนหลังอนุมัติสำเร็จ”

⚙️ Non-functional Requirement คืออะไร?

สิ่งที่ระบบต้อง เป็นหรือมี เพื่อให้ระบบทำงานได้ดี มีคุณภาพ

📌 เน้น คุณลักษณะ หรือ ข้อจำกัด
📌 “ไม่ได้ส่งผลกับฟีเจอร์โดยตรง แต่ส่งผลกับประสบการณ์”

ตัวอย่าง:

• ระบบต้องใช้งานได้ 24 ชม. (Availability)
• รองรับผู้ใช้พร้อมกันได้ 1,000 คน (Scalability)
• ต้องโหลดหน้าเว็บภายใน 3 วินาที (Performance)
• ข้อมูลต้องเข้ารหัส (Security)
• รองรับการใช้งานทั้งมือถือและ Desktop (Usability)

🎯 ทำไมต้องแยกสองสิ่งนี้?

• 🧱 Functional = โครงสร้างหลักของบ้าน
• 🎨 Non-functional = สี, แสง, ความสะดวกในการอยู่บ้าน

SA ต้องรู้ทั้งสองมิติ

เพราะ “ระบบที่ทำงานได้ แต่ใช้งานไม่ดี” = ไม่มีใครอยากใช้

คำถามเพื่อเขียน Functional	คำถามเพื่อเขียน Non-functional
• ระบบนี้ทำอะไรได้บ้าง?	• ระบบนี้ควรตอบสนองภายในกี่วินาที?
• ใครใช้? เค้าใช้อะไรบ้าง?	• มีข้อจำกัดด้านเวลา / อุปกรณ์ไหม?
• มีเงื่อนไขอะไรบ้าง?	• มีเรื่องความปลอดภัย / กฎหมายไหม?

เป็นเหมือน “แผนที่เส้นทางของระบบ” ที่แสดงให้เห็นว่า
จากจุดเริ่มต้น ➡ ไปถึงผลลัพธ์ ต้องผ่านใครบ้าง และ มีข้อมูลอะไรไหลผ่าน ในแต่ละขั้นตอน

📘 ทำไมต้องใช้ Process Flow?

เหตุผล	อธิบาย
✅ เห็นภาพใหญ่ชัด	ทุกฝ่ายเข้าใจ flow เดียวกัน — ไม่เข้าใจผิดว่าใครเริ่มก่อนใคร
✅ หาจุดตันง่าย	เห็นขั้นตอนซ้ำซ้อน / งานมือ / คอขวด ที่ควรปรับปรุง
✅ ปูทางก่อนวาดระบบ	ช่วย Dev ออกแบบ Database, UI, API ได้สอดคล้อง
✅ ใช้สื่อสารกับทุกฝ่าย	ผู้บริหาร, User, Dev, QA เข้าใจร่วมกันแบบไม่ต้องอ่านยาว

🔧 รูปแบบยอดนิยมที่ SA ใช้

ประเภท	ใช้เมื่อ…	ตัวอย่าง
Swimlane Diagram	หลายฝ่ายมีบทบาทต่างกัน	Flow “ขอลาพักร้อน” ที่มีทั้งพนักงาน-หัวหน้า-HR
BPMN (Business Process Model)	ต้องการมาตรฐานสื่อสารกับหลายระบบ	วาง Process สินเชื่อกับ Core Banking
User Journey Map	เน้นประสบการณ์ผู้ใช้งาน	Flow “จองตั๋วรถไฟ” ผ่านแอปมือถือ
Simple Flowchart	อธิบายลำดับขั้นพื้นฐาน	ขั้นตอน “จ่ายเงินปลายเดือน” สำหรับทีมบัญชี

เคส: ระบบเบิกค่าเดินทาง

พนักงานยื่นคำขอเบิก ➡หัวหน้าตรวจสอบ ➡จัดซื้อเช็คราคาตั๋ว ➡

ฝ่ายคลังอนุมัติ ➡โอนเงินเข้าบัญชี

✍️ Tips การทำ Process Flow ดี ๆ

• 💬 ใช้ “คำกริยา” ขึ้นต้น เช่น “อนุมัติ”, “ตรวจสอบ”, “ส่งต่อ”
• 🏷️ แยก swimlane ชัดเจนตามบทบาท (User / Admin / ระบบ)
• 🎨 ใช้สีหรือไอคอนช่วยเน้นขั้นตอนสำคัญ
• 🔍 ถามจริงจากผู้ใช้: “ถ้าไม่อยู่ 1 วัน ใครทำแทน?”

1️⃣ ทักษะการฟังอย่างเข้าใจ (Active Listening)

SA ไม่ได้แค่ฟังคำพูด แต่ต้อง “ฟังสิ่งที่เขาไม่ได้พูดออกมา”

• 🔹 ฟังจับ Pain Point / keyword
• 🔹 ไม่แทรกกลางคัน
• 🔹 ถามย้ำแบบ Paraphrase: “สรุปคือคุณต้องการให้ระบบ… ใช่ไหมครับ?”

วิธีฝึก:
🎧 ลองดูสัมภาษณ์พอดแคสต์ แล้วจด bullet ว่า “ผู้ให้สัมภาษณ์ต้องการอะไร?”
👥 ซ้อมฟังเพื่อนเล่าปัญหา แล้วสรุปให้ตรงใจภายใน 3 ประโยค

2️⃣ สื่อสารให้คนเข้าใจง่าย (Communication & Simplification)

สิ่งที่เข้าใจได้…ไม่จำเป็นต้องซับซ้อน

• 🔹 พูดกับ Dev แบบหนึ่ง พูดกับ User ต้องอีกแบบ
• 🔹 รู้จักใช้ Diagram แทนคำพูด

วิธีฝึก:
🗣️ ลองอธิบายการ “สั่งชาไข่มุก” ให้คุณยายเข้าใจโดยไม่ใช้คำว่า “App” หรือ “QR Code”
📄 ฝึกเขียนสรุปประชุม 1 หน้าใน Bullet Point + Flowchart

3️⃣ ตั้งคำถามเก่ง (Questioning Skill)

ยิ่งถามดี = ยิ่งได้ Requirement ชัด

• 🔹 ถาม Why, What-if, Then-what
• 🔹 ถามแบบเปิด (Open-ended) ไม่ใช่แค่ Yes/No

วิธีฝึก:
🧠 ลองดู Requirement จริง ๆ แล้วตั้งคำถาม 5 ข้อที่ยังไม่ถูกถาม
📋 ใช้เทคนิค “5 Whys” กับทุกปัญหาเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น “ทำไมมาทำงานสาย?”

4️⃣ เข้าใจ Process + คิดเป็น Flow

SA ที่ดีต้องเห็นภาพการทำงานแบบต้นน้ำ-ปลายน้ำ

• 🔹 มอง Process เป็น Step
• 🔹 รู้ว่าใครทำอะไรก่อน-หลัง

วิธีฝึก:
📊 วาด “Swimlane Diagram” ของการสั่งกาแฟที่ร้าน
🖊️ ลองใช้ Miro, Draw.io, หรือ Lucidchart ทำ Flow ง่าย ๆ เช่น “ขออนุมัติลา”

5️⃣ พื้นฐาน Data & ความสัมพันธ์ของข้อมูล (ER Diagram / CRUD)

รู้ว่า “ข้อมูลไหนเกี่ยวกับใคร” ช่วย Dev ได้มาก

• 🔹 รู้จัก Entity, Attribute, Relationship
• 🔹 แยก One-to-One / One-to-Many ออก

วิธีฝึก:
🗃️ วาด ERD ของชีวิตคุณ เช่น “ฉัน → ชื่อ, ที่อยู่, บัตรประชาชน, เพื่อน, ของที่ยืม”
📝 เขียน CRUD Matrix: ฟีเจอร์แต่ละอันไป Read/Create/Update/Delete ตารางไหนบ้าง?

6️⃣ สรุปข้อมูลให้อ่านง่าย (Documentation Skill)

SA ที่ดีคือ “นักจัดระเบียบข้อมูล”

• 🔹 ใช้หัวข้อ, bullet, สีเน้นให้ดี
• 🔹 จัดเอกสารให้คนอ่านแล้ว “อ๋อ!”

วิธีฝึก:
📄 ฝึกทำเอกสารสั้น ๆ แบบ SA Spec เช่น “ระบบจองห้องประชุม”
🔍 ลองจัดหน้าเอกสารใน Notion, Confluence หรือ Google Docs ให้อ่านง่ายภายใน 5 นาที

🧭 Requirement คือ “แผนที่ของโปรเจกต์”

ลองจินตนาการว่า Dev คือคนขับรถ, SA คือคนวางแผนเส้นทาง
ถ้าไม่มี Requirement ชัด ๆ ก็เหมือน เปิด GPS แล้วไม่มีจุดหมาย
สุดท้าย… ขับวนไปมา เปลืองน้ำมัน (และงบ!) 🚗💸

📘 คำจำกัดความ (แบบไม่จำกัดความรู้)

Requirement = สิ่งที่ระบบต้องทำ หรือมี เพื่อให้ตอบโจทย์ของผู้ใช้งานได้จริง
ไม่ใช่ความหวังลอย ๆ — แต่ต้อง “จับต้อง-เขียน-ทดสอบ” ได้

Requirement มีกี่แบบ?

ประเภท	คืออะไร	ตัวอย่างแบบไทย ๆ
Functional	ระบบ “ต้องทำอะไร”	“พนักงานต้องสามารถขอวันลาได้”
Non-Functional	ระบบ “ต้องเป็นยังไง”	“ระบบต้องรองรับผู้ใช้งานพร้อมกัน 1,000 คน”
Business Rule	กฎบริษัท/ข้อบังคับ	“พนักงานต้องแจ้งลาล่วงหน้าอย่างน้อย 3 วัน”
Constraint	ข้อจำกัด	“ต้องพัฒนาด้วยภาษา Java ภายใน 3 เดือน”

🔍 Requirement ไม่ใช่แค่ “อยากได้”

คนพูดว่า “อยากได้ระบบแจ้งเตือนผ่านไลน์”
SA ต้องถามต่อว่า

• ใครจะได้รับแจ้งเตือน?
• แจ้งเรื่องอะไร?
• ต้องส่งกี่โมง?
• งบประมาณมีไหม?
• มีบัญชี LINE OA แล้วหรือยัง?

เพราะ “Requirement จริง” มักซ่อนอยู่หลังคำว่า อยากได้อะไรซักอย่าง

ถ้าไม่เก็บ Requirement ดี จะเกิดอะไรขึ้น?

• ❌ ระบบทำออกมาแล้วใช้ไม่ได้
• ❌ Dev กับ User เข้าใจไม่ตรงกัน
• ❌ งบบานปลาย เพราะต้องแก้ใหม่
• ❌ เสียเวลา เสียเครดิต เสียใจ (และบางทีเสียงาน)

Requirement ที่ดีต้องเป็นยังไง?

จำง่าย ๆ ว่า “SMART”

Specific (ชัดเจน)

Measurable (วัดได้)

Agreeable (ทุกฝ่ายเห็นพ้อง)

Realistic (ทำได้จริง)

Testable (สามารถทดสอบได้)

💡 กลับบ้าน

• Requirement คือ เข็มทิศของโปรเจกต์ — ไม่มี = หลง
• ไม่ใช่แค่สิ่งที่ “อยากได้” แต่คือสิ่งที่ “ต้องมีเพื่อให้ระบบทำงานได้จริง”
• Requirement ที่ดีจะช่วยให้ Dev, Tester, PM, User ทุกคนไปทางเดียวกัน

เมนูหลัก	คืออะไรในชีวิตจริง?	ทำไมสำคัญ?	ตัวอย่างไทย ๆ
1. Business Sense	เข้าใจโมเดลรายได้ กระบวนการทำงาน	แปลฟีเจอร์ให้ชน KPI ได้ตรงจุด	ร้านก๋วยเตี๋ยวต้องรู้ “กำไรต่อชาม” ก่อนคิดระบบจองคิว
2. Process & Journey Mapping	BPMN, User‑Journey, Swim‑lane	เห็น “ช่องว่าง” ก่อนเขียนสเปก	ลากแผนที่เส้นทาง “เบิกค่าเดินทาง” ตั้งแต่ยื่นบิล‑รับเงิน
3. Data Thinking	ER‑D, Normalization, CRUD Matrix	กันดราม่า “ฟิลด์นี้อยู่ไหน?”	ระบบทะเบียนราษฎร์: บุคคล ↔ ที่อยู่ ↔ ทะเบียนบ้าน
4. UX & Accessibility Basics	หลัก 8‑second rule, WCAG เบื้องต้น	สเปกดีแต่ใช้ยาก = ไม่รอด	ฟอร์มลาออนไลน์: ปุ่ม “ส่ง” ใหญ่ + ขึ้นสีเขียวชัด
5. API & Integration	REST/GraphQL, OAuth, Webhook	เชื่อมบริการยุค Microservice	ต่อ e‑Payment ของธนาคารไทยผ่าน SOAP → REST
6. Testing & QA Mindset	Acceptance Criteria, BDD, Postman	ลดบั๊กตั้งแต่กระดาษ	เขียน Gherkin: “เมื่อ HR กด Approve ระบบส่งอีเมลยืนยัน”
7. Risk & Change Control	Impact Matrix, Versioning, Git Flow	Requirement เปลี่ยนไม่ใช่ภัย ถ้าคุมสายน้ำ	ใช้ Semantic Version + Changelog ไทย/อังกฤษ
8. Compliance & Security	PDPA, OWASP Top 10, Audit Trail	ทำถูกกฎหมาย + ปลอดภัย	ฟิลด์ “เลขบัตร ปชช.” ต้อง Mask บน UI  ‑‑****‑xx‑x
9. DevOps Touch	CI/CD, Container Basics	สเปกจบ ฟีเจอร์ต้อง Deploy ได้จริง	เขียน README พร้อม docker-compose.yml
10. Soft Skill Trio	Facilitation, Negotiation, Storytelling	คนเห็นภาพเดียวกันเร็ว	ใช้ “เล่าเป็นการ์ตูน 3 ช่อง” ให้ผู้บริหารเข้าใจ flow
11. Documentation Kung‑fu	Markdown, Draw.io, Confluence, Mermaid	“รู้เรื่องแม้ไม่อยู่หน้างาน”	คู่มือ Thai/Eng + Mermaid Diagram ฝังใน Git
12. Analytics & Feedback Loop	GA4, Mixpanel, SQL พื้นฐาน	วัดว่าโปรเจกต์เวิร์กจริง	Dashboard คนไทยใช้บ่อย: % สำเร็จขั้นตอนโอนเงิน

สูตรจำ 4 D

1. Discover – Business & User Pain
2. Design – Process, Data, UX, Security
3. Deliver – API, DevOps, Test, Doc
4. Delight – Analytics วัดผล + Continuous Improvement

ถ้า SA ครบ 4 D = โปรเจกต์ “ไปได้ยาว” ไม่ใช่แค่ “เสร็จบนกระดาษ”

เก็บกลับบ้าน 5 บรรทัด

• SA ไม่ได้มีแค่ปากกา Use‑Case — แต่ต้อง “มองรอบโต๊ะ” ทั้งธุรกิจ, ข้อมูล, คนใช้, ทีม Dev
• ยิ่งรู้ Data + API + Compliance ยิ่งคุยกับทุกฝ่ายลื่น
• ฝึก เล่าเรื่อง & Facilitate — เอกสารดีแค่ไหน ถ้าอธิบายไม่รู้เรื่องก็จบ
• อย่ากลัวเทคโนโลยีใหม่ ๆ (DevOps / Analytics) — รู้พอเชื่อมโยง = ได้เปรียบ
• สุดท้าย “เรียนรู้ตลอดเวลา” คือท่าไม้ตาย SA — เพราะระบบเปลี่ยนเร็วกว่าคุณคิด 🏃‍♂️💨

พูดง่าย ๆ คือ การไปเก็บโจทย์ ให้ชัดก่อนลงมือสร้างระบบ—จะถาม, จะสังเกต, จะเวิร์กช็อปอะไรก็ได้ ขอแค่ได้คำตอบว่า “ระบบต้องทำ อะไร ให้ ใคร ภายใต้ข้อจำกัดไหน”

ทำไมต้อง Elicitation?

กัน ระบบหลงทาง : ทำเสร็จแล้วใช้ไม่ได้ เพราะเข้าใจกันคนละอย่าง

ลด งบบาน/เดดไลน์ล่ม : เจอ requirement แอบแฝงช้า = ต้องแก้โค้ดแพง

สร้าง ความไว้ใจ : ทุกฝ่ายรู้สึก “เสียงฉันมีค่า”—ยอมจับมือเดินไปทางเดียวกัน

ตัวอย่างแบบไทย  ๆ 

1. “แอปจองคิวร้านก๋วยเตี๋ยว”

สัมภาษณ์เจ้าของร้าน

คำถาม: “เวลาคนแน่นสุดกี่โมง?”

Insight: ช่วงพักเที่ยง 11.30‑13.00 ลูกค้า Work‑From‑Office แห่กันมา → ต้องมีระบบคิวล่วงหน้าภายใน 2 ชั่วโมง

สังเกตคนกิน

เห็นว่าคนไทยชอบ “เพิ่มลูกชิ้น‑ใส่ถั่ว” ต่างกัน → แอปต้องมีช่อง “โน้ตพิเศษ” ต่อจาน

เวิร์กช็อปกับพนักงาน

ให้เสิร์ฟ ลวกเส้น และเก็บเงินลองจำลอง flow บนไวท์บอร์ด → เจอ Pain point “ตอนคิดเงินรวมเส้นเล็ก/ใหญ่สับสน”

สรุป: ระบบต้องแยกประเภทเส้น + มีปุ่มรวมราคาด่วน (กรณี ประเภทเส้นราคาต่างกันนะ )

ผลลัพธ์: ได้ Requirement ว่า

• ลูกค้าสามารถจองคิวล่วงหน้า ≤ 2 ชม.
• จานหนึ่งมี field “หมายเหตุพิเศษ” 100 ตัวอักษร
• ฝั่งพนักงานมีปุ่ม “คิดเงินทันที” + สรุปยอดแยกตามชนิดเส้น

เทคนิคง่าย ๆ เวลา Elicit แบบบ้าน ๆ

เทคนิค	ทำยังไง	เหมาะเมื่อ…
ถาม 5 ทำไม (5 Whys)	ไล่ถาม “ทำไม?” ซ้ำ ๆ จนเจอต้นเหตุจริง	เจอ requirement กว้าง ๆ เช่น “อยากให้เร็ว”
เลียนแบบชีวิตจริง (Shadowing)	นั่งข้าง ๆ ดูเค้าทำงาน 1 วัน	งานที่ผู้ใช้บอกไม่หมด (เช่น flow กระดาษ)
Mind‑map เจาะร่วมกัน	วาดกิ่ง keyword แล้วให้ทุกคนต่อยอด	ต้องการภาพรวมก่อนลงรายละเอียด
Story Card Game	แจก Post‑it ให้ทุกฝ่ายเขียน “ฉันต้องทำอะไร” แล้วเรียงเส้นเวลา	กลุ่มใหญ่ หลายแผนก

#	คำถามหลัก (ถามใคร)	เหตุผลที่ต้องถาม / สิ่งที่อยากได้
1	เราทำโปรเจกต์นี้เพื่อวัดผลธุรกิจอะไร?(ผู้บริหาร / Product Owner)	กำหนด KPI และ Scope ตั้งแต่ต้น → ตัดฟีเจอร์ฟุ่มเฟือยได้ง่าย
2	ผู้ใช้แต่ละกลุ่มเข้ามาใช้งานตามลำดับไหน?(User จริงทุกบทบาท)	ทำ User Journey → จัดลำดับความสำคัญหน้าจอและสิทธิ์การเข้าถึง
3	เวลา / งบ / ข้อบังคับสำคัญมีอะไรบ้าง?(PM / Finance / Security)	กัน “เร็ว‑ดี‑ถูก” พร้อมกัน — รู้ข้อจำกัดชัดๆ ก่อนออกแบบ
4	งานเก่าที่เคยล้ม เกิดจากอะไร?(ทีมเดิมหรือเอกสารย้อนหลัง)	เรียนรู้บทเรียนเดิม — ไม่เหยียบหลุมเดิมซ้ำ
5	สำเร็จหน้าตาเป็นยังไง—ถ้าพลาดจะกระทบอะไร?(Stakeholder ทุกฝ่าย)	ได้ Acceptance Criteria และ Risk ชัดเจน ช่วย QA วางแผนทดสอบ
6	ข้อมูลต้นทาง‑ปลายทางอยู่ที่ไหน ใครถือสิทธิ์?(DBA / Data Owner)	วาง ERD, Data Flow, Permission ถูกต้อง ลดปัญหา GDPR/PDPA
7	Requirement จะเปลี่ยนบ่อยแค่ไหน?(PO / Sponsor)	เลือก Methodology เหมาะ (Agile, Iterative, หรือ Waterfall)
8	ทีมเรามีช่องว่างทักษะตรงไหน?(Tech Lead / HR)	ตัดสินใจ “อบรมเพิ่ม” หรือ “จ้าง Vendor” ตั้งงบได้แม่น
9	ขั้นตอนอนุมัติ‑ลงนามมีใครบ้าง?(PM / Legal / Procurement)	เห็น Critical Path จริง ลดคอขวดเอกสารก่อนถึง Production
10	ถ้าเดดไลน์ถูกย่อครึ่ง จะตัดฟีเจอร์ไหนก่อน?(Sponsor + PO)	ขีดเส้น MVP ชัดเจน—วันจริงมีเหตุบีบเวลา → หั่นได้ไม่เจ็บตัว

3 จังหวะใช้งานจริง

1. ถามให้ครบ – รวมคำตอบในห้องเดียว (Workshop / Interview)
2. สรุปทันที – เขียน Recap 1 หน้า (Mind‑map หรือ Checklist) แล้วส่งให้ทุกคน “อ่านจบใน 5 นาที”
3. ขอ Sign‑off – เก็บหลักฐานคำตอบใน Confluence / Google Doc พร้อมอีโมจิ 👍 จากเจ้าของเรื่อง

คำถามที่ดี คือประกันคุณภาพตั้งแต่วันแรก—ช่วยลดเวลาวนลูปแก้โค้ด และปิดงานได้ตรงใจผู้ใช้มากขึ้น 🌱